بزرگداشت ابوریحان بیرونی

سيزدهم شهريورماه، روز بزرگداشت ابوريحان بيروني است. ابوريحان محمد بن احمد بيروني از دانشمندان بزرگ ايران در علوم حكمت و اخترشناسي و رياضيات و تاريخ و جغرافيا - در سال 362 هجري قمري در اطراف خوارزم متولد شد و به اين خاطر به بيروني يعني خارج از خوارزم معروف شده است.

ابوريحان بيروني البته يك فيلسوف رسمي كه داراي روش خاص فلسفي باشد، نبود، اما داراي آگاهي عميق فلسفي بوده و اين امر از اشارات بسياري كه در ضمن كتابهايش به چشم ميخورد، مسلم ميشود.

حتی در ضمن اين مباحث ميبينيم كه برخي مشكلات كلامي و مذاهب فلسفي را نام ميبرد و با عباراتي پرمعني و پخته از آنها انتقاد يا استقبال ميكند. ابن ابي اصيبعه در اين زمينه ميگويد:

«او معاصر با شيخالرييس ابن سينا بود و  ميان آن دو مراسلات و محادثاتي رد و بدل ميشد و من جواب چند سؤال را از آن ابن سينا كه ابوريحان از او پرسيده بود، پيدا كردم كه حاوي امور مفيد و سودمندي بود». و ازجمله كارهايي كه بيروني كرده اين است كه «وجوه توافق ميان فلسفه فيثاغوري افلاطوني و حكمت هندي و بسياري از مذاهب صوفيه را بيان كرده است».

او از اولين كساني است كه به پيدا كردن وزن مخصوص بسياري از اجسام مبادرت كرد و آنچنان اين كار را دقيق انجام داد كه اختلاف وزنهاي محاسبهشدهاش با وزنهايي كه دانشمندان در قرنهاي اخير با توجه به تمام وسايل جديد خود تهيه كردهاند، بسيار ناچيز است.

ابوريحان در طول عمر خود به شهرهاي مختلفي سفر ميكرد و به اندازهگيري طول و عرض جغرافيايي آن شهرها ميپرداخت و سپس موقعيت هر شهر را روي يك كره مشخص ميكرد و پس از سالها توانست آن نقاط را روي يك نقشه مسطح پياده كند و اين مقدمهعلم كارتوگرافي بود كه اينكار با ابوريحان شروع شد.

نزد ابونصر منصور علم آموخت، در 17 سالگي ارتفاع خورشيدي نصفالنهار را رصد كرد و بدين ترتيب عرض جغرافيايي زميني آن را استنتاج كرد.در دربار مأمون خوارزمشاهي قرب و منزلت عظيم داشته، چند سال هم در دربار شمسالمعالي قابوس بن وشمگير بهسر برده است.

در حدود سال 404 هجري قمري به خوارزم مراجعت كرد. زماني كه سلطان محمود غزنوي خوارزم را گرفت، درصدد قتل او برآمد و به شفاعت درباريان از كشتن وي درگذشت و او را در سال 408 هجري با خود به غزنه برد.

در سفر محمود به هندوستان، ابوريحان همراه او بود و در آنجا با حكما و علماي هند معاشرت كرد و زبان سانسكريت آموخت و مواد لازم را براي تأليف كتاب خود ـ "ماللهند" ـ جمعآوري كرد. ابوريحان در طول زندگي خود حدود يكصد و 43 كتاب در زمينههاي نجوم، هيأت، منطق و حکمت نوشت.

ازجمله تأليفات او "قانون مسعودي" در نجوم و جغرافيا و "آثار الباقيه" در تاريخ، آداب و عادات ملل است. از ديگر آثارش به "التفهيم"، تحقيق "ماللهند"، "اسطرلاب"، "سدس"، "تحديد"، "چگاليها"، "سايهها"، " وترها"، "پاتنجلي"، "قرهالزيجات"، "قانون"، "ممرها"، "الجماهر" و "صيدنه" ميتوان اشاره كرد.

برچسبها: مناسبت ها

کتابخانه عمومی شیخ کلینی شهر ری ...